بیماری مالتیپل اسکلروزیس (MS) جزو گروه بیماری‌های "خودایمن" محسوب می‌شود که در آن سیستم ایمنی فرد اشتباهاً سیستم عصبی مرکزی (شامل مغز و نخاع) را هدف حملات خود قرار می‌دهد در نتیجه این حمله، در داخل سیستم عصبی، واکنش‌های التهابی به وجود می‌آید که نهایتاً سبب تخریب برخی قسمت‌ها بخصوص غلاف میلین می‌شود (غلاف میلین پوشاننده رشته‌های عصبی است و سلامت آن برای سرعت بخشیدن به انتقال پیام‌های عصبی لازم است). امروز می‌دانیم که قسمت‌های آسیب دیده فقط میلین نیست بلکه خود رشته‌های عصبی نیز هدف حمله‌های سیستم ایمنی قرار می‌گیرند و تخریب می‌شوند. آسیب به نواحی مختلف سیستم عصبی، بسته به عمل آن ناحیه، علائم مختلفی را برای فرد مذکور ایجاد می‌کند. این علائم در افراد مختلف، در نوع و شدت‌های متفاوت بروز می‌کند. این آسیب‌ها در صورتی که خیلی شدید نباشند پس از چند روز تا چند هفته برطرف می‌شوند اما در صورتی‌که خیلی شدید باشند ممکن است در مغز یا نخاع تغییراتی دائمی ایجاد کنند که به آن اسکلروز می گویند و از آنجا که این ضایعات در نواحی متعدد و پراکنده ایجاد می شوند بیماری به مالتیپل (متعدد) اسکلروزیس معروف شده است. علت بیماری ام‌اس مشخص نیست اما در حال حاضر دانشمندان بر این باورند که تداخل چند عامل برای ابتلا به این بیماری ضروری است. پاسخ‌های غیرطبیعی سیستم ایمنی، عوامل ژنتیکی و محیطی، همه دست به دست هم می‌دهند و بیماری را ایجاد می‌کنند.   توصیف ام‌اس علل ام‌اس: علت ام‌اس به درستی معلوم نیست. دانشمندان معتقدند مجموعه‌ای از فاکتورها آغازگر بیماری هستند. برای یافتن این فاکتورها تحقیقات در زمینه ایمونولوژی (علم مربوط به سیستم ایمنی بدن) ، اپیدمیولوژی (علم مربوط به الگوهای یک بیماری در نواحی مختلف دنیا) و ژنتیک ( علم مربوط به ساختار ژنی انسان) در حال انجام است. دانشمندان همچنین در حال بررسی عوامل عفونی گوناگونی که ممکن است در بیماری نقش داشته باشند هستند. یافتن علل هر بیماری به‌طورکلی و ام‌اس بطور اختصاصی راهی است برای یافتن راه‌های موثر کنترل و یا حتی علاج قطعی آن و یک گام فراتر، پیشگیری از بروز آن.   فاکتورهای ایمونولوژیک امروزه می‌دانیم آنچه در بیماری ام اس و سایر بیماری‌های خودایمن روی می‌دهد در واقع پاسخی غیرطبیعی از جانب سیستم ایمنی است که موجب ایجاد التهاب و آسیب بخش‌هایی از بدن می‌شود. در بیماری ام‌اس این سیستم عصبی است که آسیب می‌بیند به ویژه غلاف میلین (غلاف پوشاننده رشته‌های عصبی)، خود رشته‌های عصبی و حتی سلول‌های سازنده میلین. در سال‌های اخیر متخصصین توانسته‌اند سلول‌های ایمنی که به سیستم عصبی حمله می‌کنند، برخی فاکتورهایی را که سبب پاسخ غیر طبیعی این سلول‌ها می‌شوند و حتی روند پاسخ غیرطبیعی سیستم ایمنی را شناسایی کنند. فاکتورهای محیطی هیچ فاکتور مشخصی به تنهایی عامل ایجاد کننده ام‌اس شناخته نشده بلکه چند فاکتور متفاوت در بروز بیماری نقش دارند. این فاکتورها عبارتند از: عوامل جغرافیایی: به نظر می‌رسد ام‌اس در مناطقی از دنیا که از خط استوا دورتر هستند بیشتر بروز می‌کند. در این رابطه دانشمندان عواملی همچون سن، جنس و نژاد را مورد توجه قرار داده‌اند و ژنتیک هر منطقه، عوامل عفونی موجود در هر ناحیه و الگوهای مهاجرت را نیز مدنظر قرار داده‌اند. ویتامین :D شواهد فزاینده‌ای نشان می‌دهد که ویتامینD  نقش مهمی در بیماری ام‌اس بازی می‌کند. بعضی محققین بر این باور دارند که مواجهه با آفتاب (منبع طبیعی ویتامینD  ) ممکن است علت تفاوت شیوع ام‌اس درمناطق شمالی و جنوبی کره زمین باشد. افرادی که در نزدیکی خط استوا زندگی می‌کنند بیشتر در معرض آفتاب هستند و سطح ویتامینD  بالاتری دارند و از آنجا که می‌دانیم این ویتامین بر روی سیستم ایمنی به گونه‌ای موثر است که بدن را در مقابل بیماری‌های خودایمن محافظت می‌کند شاید این مسئله شیوع کمتر ام‌اس در این مناطق را توجیه کند. مصرف دخانیات: شواهد علیه مصرف دخانیات در بیماری ام‌اس نیز رو به افزایش است. مطالعات نشان می‌دهد دخانیات، احتمال ابتلاء افراد را به ام‌اس بالا می‌برد، شدت بیماری را افزایش می‌دهد و پیشرفت بیماری را نیز تسریع می‌کند. خبر خوب اینکه به نظر می‌رسد توقف مصرف سیگار – چه قبل و چه پس از شروع ام‌اس- با پیشرفت آهسته‌تر بیماری همراه است. چاقی: مطالعات متعددی نشان داده است که چاقی در دوران کودکی و نوجوانی بخصوص در دخترها ریسک ابتلا به ام‌اس را در سال‌های آینده زندگی افزایش می‌دهد. مطالعاتی هم نشان داده‌اند که چاقی در سنین جوانی هم می‌تواند همین اثر را داشته باشد. از طرفی چاقی ممکن است سبب تشدید التهاب و فعالیت ام‌اس در مبتلایان شود.   دکتر شکوفه علایی متخصص بیماری های مغز و اعصاب عضو کمیته علمی انجمن ام اس ایران