در گذشته به افراد مبتلا به اماس توصیه میشد که برای جلوگیری از بدتر شدن علائم اماس، استراحت کنند. اما مطالعات جدیدتر نشان می دهد که ورزش برای افراد مبتلا به اماس بیخطر بوده و میتواند منجر به رفع خستگی و تنش شود.
با این حال در زندگی روزمره، شروع و ادامهی برنامه ورزشی اغلب برای افراد مبتلا به اماس دشوار است. ممکن است دسترسی به اغلب تجهیزات ورزشی و همچنین توانایی استفاده از دستگاههای مختلف برای آنها محدود باشد. معمولا شدت و مدت زمان تمرینات ورزشی که به افراد توصیه میشود نیز کافی نیست. در بسیاری موارد برای نتیجهگیری بهتر باید یک برنامه ورزشی شخصی برای تامین نیازهای فرد بیمار در نظر گرفته شود.
تاثیر مثبت ورزش بر خستگی سریعا بروز نمیکند و حتی ممکن است در ابتدای برنامه ورزشی علائم اماس موقتا تشدید شوند. این امر گاهی منجر به کنار گذاشتن ورزش میشود اما با تنظیم شدت و مدت ورزش میتوان میزان تحمل فرد را به تدریج بالا برد. ممکن است نوسانات روزانه یا دورهای علائم بیماری در انجام برنامهی ورزشی روزانه اختلال ایجاد کند اما رعایت موارد زیر به حل مشلات کمک میکند.
- با ورزشهای سبک شروع کنید و آرام آرام به سمت ورزشهای دشوار پیش بروید. در شروع بهتر است مدت زمان ورزش کوتاه باشد و به تدریج بر شدت آن بیفزایید. (مثلا هر هفته فقط چند دقیقه به مدت آن اضافه کنید)
- طبق یک برنامه منظم هر روز ورزش کنید و اگر چنین چیزی ممکن نیست حداقل سه بار در هفته ورزش کنید. برای انگیزهمند شدن هرچه بیشتر بهتر است روزانه ورزشهای متفاوتی انجام دهید.
- برای ورزش، حرکات با دستگاههایی را انتخاب کنید که بیخطر و قابل حمل باشند. به عنوان مثال بهتر است افرادی که دچار اختلال در راه درفتن و حفظ تعادل هستند، حرکات ایروبیک را به جای تردمیل، روی یک دوچرخه ثابت انجام دهند. دوچرخههای ثابت خوابیده برای افرادی که دچار کمردرد یا ضعف جسمانی هستند مفید است.
- زمانی را برای ورزش انتخاب کنید که متناسب با برنامهی روزمره و سطح انرژیتان باشد. بسیاری از افراد ورزش صبحگاهی را قبل از شروع فعالیتهای روزانه ترجیح میدهند، چون در این زمان انرژی و انگیزه فرد در سطح مطلوبی قرار دارد.
- در اتاقی که دارای تهویه یا پنکه است ورزش کنید و لباسهای خنک بپوشید تا دمای بدنتان بیش از حد بالا نرود.
- ورزش کردن در آب به دلیل آسانتر شدن حرکت و آرامشبخش بودن آن مفید است. توجه داشته باشید که دمای آب نباید خیلی بالا باشد و دمای بین 27 تا 29 درجه سانتی گراد (80 تا 84 درجه فارنهایت) مناسب است.
- ورزشهای گوناگونی (نظیر ایروبیک، تمرینات مقاومتی و یوگا) بر روی احساس خستگی و کیفیت زندگی اثرات مثبت دارند.
- ورزش میزان تندرستی و عملکرد جسمانی افراد مبتلا به اماس را بهبود میبخشد.
- ورزش خلق، سلامت و کیفیت زندگی افراد مبتلا به اماس را بهبود میبخشد.
- اگر با یک دوست یا گروهی ورزش کنید، انگیزهی بیشتری برای ورزش پیدا میکنید. به علاوه فرصتی برای تعامل اجتماعی نیز فراهم میشود.
- در مواردی نظارت یک مربی جهت راهنمایی در استفاده از تجهیزات ورزشی، روشن یا خاموش کردن بیخطر دستگاه و انجام برخی حرکات ورزشی ضروری است.
ورزش برای سلامت عمومی و تندرستی نقشی کلیدی دارد و در کنترل علائم و عوارض اماس نیز بسیار مفید است. از جمله مزایای ورزش میتوان به این موارد اشاره کرد:
- بهبود کارکرد دستگاه قلبی و عروقی.
- افزایش قدرت بدن.
- فعالیت بهتر مثانه و رودهها.
- کاهش خستگی و افسردگی.
- ایجاد خلق مثبت و افزایش اشتیاق مشارکت در فعالیتهای اجتماعی.
درست برعکس مزایای فوق ورزش نکردن ممکن است منجر به اختلالات قلبی عروقی، ضعف عضلانی، خشکی مفاصل، کاهش تراکم استخوانی، افزایش خطر و احتمال شکستگیها و نارسایی تنفسی گردد.
بهرهگیری از یک فیزیوتراپ حرفهای و مجرب در اماس میتواند در برنامهریزی، حمایت و تنظیم فعالیتهای ورزشی بسیار کمککننده باشد.
یک برنامه ورزشی منظم و مرتب میتواند ظرفیت کارآیی عضلات ریهها و استخوانها را به حد اکثر برساند و از ایجاد عوارض ثانویه جلوگیری کند.
نرمشها و ورزشهای قدرتی نه تنها سبب افزایش قدرت بدن میشود، بلکه به مقاومت بدن و کارآیی بیشتر آن نیز کمک میکند. این ورزش ها با استفاده از وزنه، طنابهای کششی و ماشینآلات ورزشی صورت میگیرند. می شود نرمشهای مربوطه را بر روی عضلاتی که در اثر مصرف کمتر ضعیف شده اند متمرکز ساخت.
باید توجه داشت که پیش از هر گونه نرمش قدرتی، مشاوره با یک فیزیوتراپ ضرورت دارد. چرا که هر گونه حرکت یا نرمش غلط ممکن است انقباضات عضلانی در اماس را بدتر کند.
ورزشهای هوازی عبارتند از فعالیتهای پرنواخت و منظم که میزان تنفس و ضربان قلب را افزایش میدهند. از جمله ورزشهای هوازی میتوان به شنا و دوچرخهسواری اشاره کرد.
بهترین حالت وقتی است که این ورزشها به صورت مرتب و تحت یک بر نامه منظم و دستکم نیم ساعت، چهار تا پنج مرتبه در هفته صورت بگیرند.
این تمرینات برای آن دسته از بیمارانی که دچار اختلال در حرکت و خستگی ناشی از اماس هستند بسیار مفید است.
دورهی زمانی نیم ساعت را در گروهی که مشکلات بیشتری دارند میتوان تا 20 دقیقه و دستکم سه مرتبه در هفته کاهش داد.
یوگا نیز نوعی ورزش سنتی جسمی و ذهنی است که جهت آرامش ذهن و بدن صورت میگیرد. طی نرمشهای یوگا، تمرکز بر روی تنفس و درجاتی از کششهای حول و حوش ستون فقرات است که باعث افزایش انعطاف بدن و آزاد شدن تنشهای فکری و جسمی میشود. برخی تمرینات یوگا ساده هستند و برخی دیگر نیاز به مربی و تمرینات بیشتر دارند. مطالعات نشان داده است که انجام همزمان ورزشهای هوازی در کنار کلاسهای هفتگی یوگا و تمرین در منزل باعث افزایش سطح انرژی و کاهش خستگی میگردد.
ورزشهای آبی برای بیمارن اماس توصیه میشود چرا که کمال مطلوب حرکات ورزشی و نرمشی در آن به وقوع میپیوندد. به جهت کاهش نیروی جاذبه در آب و احساس بی وزنی، برای بیمار این امکان فراهم میشود تا اندامهای ضعیف خود را در محدوه وسیعتری به حرکت درآورد.
از سوی دیگر، حمایت فشار آب سبب میشود تا بیشتر بیماران با صرف حداقل انرژی در آب بایستند و حرکت کنند و نرمشهای خفظ تعادل را به خوبی انجام دهند. مقاومت آب نیز به قویتر شدن بافت عضلانی بیماران کمک میکند. همچنین آب از افزایش دمای بدن که معمولا طی ورزش رخ میدهد، میکاهد و همانطور که میدانیم بالا رفتن دمای بدن به صورت موقت علائم نامطلوب اماس را افزایش میدهد.
بهترین دمای آب برای این دسته از بیماران 27 تا 29 درجه سانتیگراد است.
یادآور میشود که امکان دارد حین ورزشهای هوازی یا ایروبیک، دمای بدن بیماران بالا رود و برای بیمار خطر آفرین شود.
بنابر این توصیه می شود هنگام انجام ورزشهای هوازی به نکات زیر توجه کنید:
1) ورزش حتما در فضایی خنک با تهویه مناسب و کافی صورت بگیرد.
2) ورزش در داخل آب با درجه ی 27 تا 29 درجه سانتیگراد انجام شود.
3) نوشیدنیهای خنک حین ورزش مصرف شود تا هم از دمای بدن بکاهد وهم آب بدن را تامین کند.
4) از کلاه یا جلیقه یا گردنبندهای خنک کننده استفاده شود.
5) پیش از ورزش در وان آب سرد بنشیند
6) هنگام ورزش از پوشش نازک استفاده شود.
7) حین ورزش، عرق بدن مرتب خشک شود.
8) با سرعتی متعادل تمرینات انجام شود.
در مجموع یک بیمار مبتلا به اماس انتخابهای زیادی برای نرمش و ورزش دارد که انتخاب هریک از آنها به شرایط بیمار، سبک زندگی، امکانات و علاقه او بستگی دارد. نکته مهم این است که بیمار با کمک درمانگر یا فیزیوتراپ خود، بهترین و مفیدترین ورزش را برگزیند و انجام یک ورزش روزانه و مرتب را در اولویت خود قرار دهد.
نکته مهم: قبل از شروع هر فعالیت ورزشی با پزشک معالج خود مشورت کنید.
